Bạn nghe báo đài ra rả mỗi ngày về việc “thị trường chứng khoán bốc hơi hàng tỷ đô”, hay bạn bè khoe “ăn bằng lần” nhờ chơi chứng khoán. Nhưng thực sự, chứng khoán là gì? Nó có phải là một sòng bạc hợp pháp do Nhà nước lập ra không?
Nếu bạn bước vào thị trường với tư duy cờ bạc, nó chính xác là một sòng bạc. Nhưng nếu bạn hiểu đúng bản chất, nó là một cỗ máy tạo ra của cải vĩ đại nhất của chủ nghĩa tư bản.
1. Chứng Khoán Là Gì?
Hiểu một cách đơn giản nhất: Chứng khoán là bằng chứng xác nhận quyền sở hữu hợp pháp của bạn đối với tài sản hoặc phần vốn của một tổ chức phát hành.
Ví dụ: Bạn và 3 người bạn góp vốn mở một công ty với tổng vốn 1 tỷ đồng. Mỗi người góp 250 triệu. Để xác nhận, công ty cấp cho mỗi người một tờ giấy chứng nhận sở hữu 25% công ty. Tờ giấy đó chính là một dạng sơ khai của chứng khoán.
Trên thị trường, chứng khoán được chia làm 3 loại chính:
1. Cổ phiếu (Phổ biến nhất): Bạn mua cổ phiếu của Vinamilk (VNM), bạn chính thức trở thành một trong những “ông chủ” của Vinamilk, dù phần sở hữu đó có thể chỉ bằng một giọt nước giữa đại dương. Công ty làm ăn có lãi, bạn được chia cổ tức.
2. Trái phiếu: Bạn cho doanh nghiệp hoặc Chính phủ vay tiền. Bạn là chủ nợ, được hưởng lãi suất cố định.
3. Chứng chỉ quỹ: Bạn góp tiền vào một rổ chung do các chuyên gia quản lý để họ đem đi đầu tư.
2. Thị Trường Chứng Khoán Hoạt Động Như Thế Nào?
Thị trường chứng khoán (TTCK) sinh ra để giải quyết một bài toán kinh tế cốt lõi: Sự lưu thông vốn.
Có những người có tiền nhàn rỗi (Nhà đầu tư) và có những doanh nghiệp cần vốn để xây nhà máy, mở rộng kinh doanh. TTCK chính là “cái chợ” để hai bên gặp nhau.
TTCK được chia thành 2 thị trường:
### Thị Trường Sơ Cấp (Nơi công ty hút tiền trực tiếp)
– Đây là nơi doanh nghiệp phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (gọi là IPO – Initial Public Offering).
– Tiền bạn dùng để mua cổ phiếu lúc này sẽ chảy trực tiếp vào túi doanh nghiệp để họ làm ăn.
### Thị Trường Thứ Cấp (Nơi nhà đầu tư mua bán với nhau)
– Đây chính là “bảng điện xanh đỏ” mà bạn thấy hàng ngày trên ứng dụng điện thoại.
– Sau khi mua cổ phiếu ở thị trường sơ cấp, một người muốn kẹt tiền muốn bán lại. Họ mang lên sàn giao dịch bán cho bạn.
– Lưu ý: Tiền bạn mua cổ phiếu trên thị trường thứ cấp chảy vào túi của người bán, CHỨ KHÔNG chảy vào doanh nghiệp. Doanh nghiệp không trực tiếp nhận được đồng nào từ việc mua bán này.
3. Tại Sao Giá Cổ Phiếu Lên Xuống Từng Giây?
Giá cổ phiếu trên thị trường thứ cấp được quyết định duy nhất bởi 1 quy luật: CUNG VÀ CẦU.
– Cầu lớn hơn Cung (Nhiều người muốn mua, ít người muốn bán): Giá tăng.
– Cung lớn hơn Cầu (Nhiều người muốn bán tháo, ít người dám mua): Giá giảm.
Vậy điều gì chi phối Cung – Cầu?
1. Kết quả kinh doanh: Công ty báo lãi gấp 3 lần năm ngoái -> Mọi người kỳ vọng tương lai tươi sáng -> Tranh nhau mua -> Giá tăng.
2. Kinh tế vĩ mô: Ngân hàng tăng lãi suất gửi tiết kiệm -> Người ta bán cổ phiếu đem tiền gửi ngân hàng cho an toàn -> Giá giảm.
3. Tâm lý đám đông: Một tin đồn vô căn cứ về việc chủ tịch bị bắt cũng có thể khiến đám đông hoảng loạn dẫm đạp lên nhau để bán, đẩy giá giảm sàn, dù công ty vẫn đang hoạt động bình thường.
## Tóm Lại
Chứng khoán không tự sinh ra tiền, nó chỉ chuyển tiền từ túi người này sang túi người khác, và chuyển từ tài khoản nhà đầu tư vào hệ sinh thái của doanh nghiệp. Để kiếm tiền, bạn phải học cách định giá được tài sản và hiểu được tâm lý của đám đông đang mua bán quanh mình.