Khi mua một mớ rau ngoài chợ, bạn biết giá 10.000đ là đắt hay rẻ vì bạn mua nó mỗi ngày. Nhưng khi nhìn vào một cổ phiếu có giá 10.000đ và một cổ phiếu giá 100.000đ, F0 thường lập tức cho rằng cổ phiếu 10k là “rẻ” và cổ 100k là “đắt”.
Đây là một sự nhầm lẫn tai hại. Giá cổ phiếu (Thị giá) tự nó KHÔNG CÓ Ý NGHĨA. Để biết đắt hay rẻ, bạn phải so sánh giá đó với “giá trị” mà công ty tạo ra. Đó là lúc bộ 3 chỉ số quyền lực EPS, P/E và P/B xuất hiện.
1. EPS (Earning Per Share) – Lợi Nhuận Trên Mỗi Cổ Phiếu
Khái niệm: EPS cho biết: Một cổ phiếu đang tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận trong một năm.
– Công thức: `EPS = Lợi nhuận sau thuế / Số lượng cổ phiếu lưu hành`.
Ví dụ: Công ty A báo lãi 1.000 tỷ đồng, có 1 tỷ cổ phiếu lưu hành -> EPS = 1.000đ. (Nghĩa là mỗi cổ phiếu tạo ra 1.000đ tiền lãi).
Ứng dụng: EPS chính là “máu thịt” của sự tăng trưởng. Một cổ phiếu muốn tăng giá bền vững thì EPS năm nay phải cao hơn năm trước. Cổ phiếu có giá 100.000đ nhưng EPS lên tới 15.000đ/cổ phiếu là một mỏ vàng. Còn cổ phiếu giá 10.000đ nhưng công ty thua lỗ (EPS âm) thì 10.000đ vẫn là quá đắt.
2. P/E (Price to Earning ratio) – Mức Giá Của Sự Kỳ Vọng
Khái niệm: Tỷ lệ P/E đo lường việc nhà đầu tư sẵn sàng trả bao nhiêu tiền cho 1 đồng lợi nhuận của doanh nghiệp.
– Công thức: `P/E = Thị giá một cổ phiếu / EPS`.
– (Hoặc hiểu cách khác: P/E chính là Số năm để bạn hòa vốn nếu công ty duy trì mức lợi nhuận hiện tại).
Ví dụ: Cổ phiếu VNM có giá 70.000đ, EPS là 3.500đ. P/E = 70.000 / 3.500 = 20. Nghĩa là bạn đang chấp nhận trả 20 đồng để mua 1 đồng lợi nhuận của VNM. Hoặc bạn cần 20 năm để hoàn vốn.
### Cạm Bẫy Khi Dùng P/E Để Lọc Cổ Phiếu Rẻ
Nhiều F0 dùng bộ lọc tìm các cổ phiếu có P/E < 5 để mua vì nghĩ nó "siêu rẻ". Cẩn thận!
– P/E thấp thường là vì công ty hết thời: Một công ty khai thác than trữ lượng sắp cạn kiệt, P/E = 3. Nó rẻ vì tương lai nó mờ mịt.
– Lợi nhuận đột biến (Ảo): Công ty bán đi một khu đất, ghi nhận lợi nhuận đột biến khổng lồ năm nay. EPS vọt lên, P/E giảm xuống cực thấp. Nhưng sang năm không còn đất để bán nữa, lợi nhuận về 0. Bạn mua vào là dính bẫy.
– P/E cao chưa chắc đắt: Công ty công nghệ FPT có P/E = 20 (Khá cao so với ngân hàng). Nhưng lợi nhuận của nó tăng trưởng 20-30%/năm liên tục. Chỉ 2 năm sau, mức P/E 20 đó sẽ tự động rớt xuống còn 10. Do đó, P/E cao phản ánh kỳ vọng tăng trưởng bùng nổ của đám đông.
Kết luận cho P/E: Chỉ nên so sánh P/E của một công ty với chính nó trong quá khứ, hoặc so sánh với các đối thủ CÙNG NGÀNH. (Không lấy P/E của Ngân hàng đi so sánh với P/E ngành Bán lẻ).
3. P/B (Price to Book ratio) – Mức Giá Của Sự "Thanh Lý"
Khái niệm: Tỷ lệ P/B so sánh Thị giá cổ phiếu với Giá trị sổ sách của một cổ phiếu. (Giá trị sổ sách = Tổng Tài Sản – Tổng Nợ).
– Công thức: `P/B = Thị giá cổ phiếu / Giá trị sổ sách trên 1 cổ phiếu`.
Hiểu nôm na: Nếu ngày mai công ty phá sản, bán thanh lý tất cả tài sản, trả hết nợ nần, thì số tiền còn lại chia cho cổ đông chính là Giá trị sổ sách.
Ứng dụng thực chiến:
– Chỉ báo P/B ĐẶC BIỆT hiệu quả với Ngành Ngân hàng và Công ty Chứng khoán (vì tài sản của họ chủ yếu là tiền và giấy tờ có giá, rất dễ quy ra tiền mặt).
– P/B < 1 (Món hời lịch sử): Nếu cổ phiếu MBB có P/B = 0.8, nghĩa là bạn đang mua tờ tiền 100.000đ với giá chỉ 80.000đ. Thường hiện tượng P/B < 1 đối với các ngân hàng lớn chỉ xảy ra khi thị trường chứng khoán hoảng loạn cực độ (sập hầm vĩ mô). Đây là cơ hội bắt đáy "nhắm mắt cũng thắng" cho nhà đầu tư giá trị.
– Lưu ý: P/B không có ý nghĩa nhiều với các công ty Công nghệ (vì tài sản lớn nhất của họ là chất xám, phần mềm – không ghi nhận trên sổ sách).
## Tóm Lại Bằng 1 Câu:
– Dùng EPS để tìm công ty đang làm ăn có lãi.
– Dùng P/E để tìm điểm mua rẻ đối với các công ty sản xuất, bán lẻ, tiêu dùng.
– Dùng P/B để săn đáy nhóm ngành Tài chính, Ngân hàng.