Điều gì khiến giá cổ phiếu tăng hay giảm là một trong những câu hỏi cốt lõi và quan trọng nhất mà bất kỳ ai khi bước chân vào thị trường chứng khoán cũng cần phải hiểu thấu đáo.
Huyền thoại đầu tư Benjamin Graham từng nói một câu rất nổi tiếng: “Trong ngắn hạn, thị trường chứng khoán là một chiếc máy bỏ phiếu (cảm xúc), nhưng trong dài hạn, nó là một chiếc bàn cân (giá trị)”.
Để giải thích một cách đơn giản nhất cho một nhà đầu tư mới, giá cổ phiếu trên bảng điện nhấp nháy mỗi ngày được quyết định bởi Quy luật Cung – Cầu.
Khi số người muốn mua (Cầu) nhiều hơn số người muốn bán (Cung), giá sẽ bị đẩy lên. Ngược lại, khi người ta tranh nhau bán tháo mà không ai muốn mua, giá sẽ rơi tự do.
Tuy nhiên, điều gì khiến người ta muốn mua hoặc muốn bán? Dưới đây là 4 động lực chính tác động trực tiếp đến giá cổ phiếu:
Nội tại doanh nghiệp (Chiếc cân giá trị dài hạn)
Đây là bệ phóng vững chắc nhất cho giá cổ phiếu. Trong dài hạn, giá cổ phiếu luôn chạy theo giá trị thực và lợi nhuận của doanh nghiệp.
- Tăng trưởng lợi nhuận: Lợi nhuận chính là “vua”. Khi một công ty liên tục báo lãi quý sau cao hơn quý trước, năm sau cao hơn năm trước, nó sẽ thu hút ánh nhìn của mọi nhà đầu tư.
- Chất xúc tác mới: Một sản phẩm mới mang tính đột phá, một ban lãnh đạo mới tài năng, hay một thị trường mới được mở rộng. Những yếu tố “mới mẻ” này tạo ra kỳ vọng lớn về sự bùng nổ doanh thu trong tương lai, khiến người ta sẵn sàng trả giá cao hơn để sở hữu cổ phiếu ngay hôm nay.
Xu hướng thị trường chung và Yếu tố vĩ mô (Bức tranh lớn)
Ngay cả một con tàu tốt cũng khó tiến lên nếu phải đi ngược một cơn bão lớn. Giá của một cổ phiếu riêng lẻ chịu ảnh hưởng rất mạnh từ xu hướng chung của toàn thị trường (như chỉ số VN-Index).
- Lãi suất: Đây là “trọng lực” của thị trường chứng khoán. Khi lãi suất ngân hàng giảm, tiền gửi tiết kiệm kém hấp dẫn, dòng tiền sẽ có xu hướng chảy sang chứng khoán để tìm kiếm tỷ suất sinh lời cao hơn, đẩy giá cổ phiếu lên. Ngược lại, khi lãi suất tăng, dòng tiền bị rút về, thị trường sẽ sụt giảm.
- Chính sách vĩ mô: Các yếu tố như lạm phát, tỷ giá, hay các chính sách hỗ trợ ngành nghề từ nhà nước đều tác động trực tiếp đến túi tiền của doanh nghiệp và tâm lý nhà đầu tư.
Sự bảo trợ của dòng tiền lớn (Dấu chân người khổng lồ)
Trên thị trường, nhỏ lẻ chúng ta không thể tự đẩy giá cổ phiếu đi xa được. Giá cổ phiếu chỉ có thể tạo ra những xu hướng tăng mạnh mẽ khi có sự tham gia của “dòng tiền thông minh” – tức là các quỹ đầu tư lớn, các tổ chức tài chính hoặc khối ngoại.
- Khi các tổ chức lớn bắt đầu thu gom và nắm giữ một lượng lớn cổ phiếu (sự bảo trợ), nguồn cung trôi nổi trên thị trường sẽ ít đi. Lúc này, chỉ cần một lực cầu nhỏ cũng đủ để giá cổ phiếu thanh thoát đi lên. Việc theo dõi khối lượng giao dịch để nhận diện sự nhập cuộc của dòng tiền lớn là một kỹ năng sống còn.
Tâm lý đám đông và Hành động giá (Chiếc máy bỏ phiếu ngắn hạn)
Trong ngắn hạn, giá cổ phiếu bị chi phối cực kỳ mạnh bởi cảm xúc: Sợ hãi và Lòng tham.
- Tin tức và Tin đồn: Một tin tức tốt (thậm chí chưa được kiểm chứng) có thể kích hoạt tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội), khiến đám đông mua đuổi bất chấp giá trị thực. Ngược lại, một tin đồn xấu có thể tạo ra làn sóng bán tháo hoảng loạn.
- Xu hướng kỹ thuật: Nhiều nhà đầu tư nhìn vào biểu đồ giá để ra quyết định. Khi giá vượt qua các vùng kháng cự quan trọng hoặc hình thành các xu hướng tăng vững chắc, nó tự động kích hoạt các lệnh mua theo đà, đẩy giá lên cao hơn nữa. Đây là lý do tại sao việc hiểu được hành động giá và khối lượng (Price Action) lại giúp bạn nắm bắt được tâm lý thị trường rất hiệu quả.
Tóm lại: Giá cổ phiếu là sự giao thoa giữa Giá trị thực tế của doanh nghiệp (Lợi nhuận, sự tăng trưởng) và Kỳ vọng của thị trường (Tâm lý, dòng tiền).
